محمد علی دشتی يکی از شاعران هنجار گريزی است که هنجارهای عادی زندگی سيرابش نمی سازد.پس به سوی طبيعتمی گريزد و قواعد ظاهری زبان را می شکند و تشبيهاتی می سازد فرا زبانی و فرا محيطی.زلف را به لام و پيچ و خمهای آن را به بسم الله رحمن رحيم تشبيه می کند و اینجا عشق را می ستايد و زلالی و بيريايی و پاکی آن را و هنگامی که نظامی گنجوی می گويد بسم الله رحمن رحيم هست کليد در گنج حکيم عضمت و ابهت حکمت اگرچه خود زيربنای عشق دارد اما راه وصول را بر آدمی می بندد.

فايز اواره گرد دشتهای گرم جنوب که طبيعت را وسيعتر می بيند جلوه الهی را اشکارته درک می کند و این نه تنها در شعه او بلکه در شعر شاعران ديگر جنوب نيز بخوبی ديده ميشود.اگرچه طبيعت سرزمين فايز خشک و سوخته است و رنگهای مسلط زرد و قهوه ای و خاکی است اما گرمی و حرارت از همين رنگها ساطع است.توجهه به آيات الهی و احاديث نبوی در شعر فايز دشتی به فراوانی يافت ميشود

سر زلف تو جانا لام و ميم است

چو بسم الله رحمن رحيم است

به هفتاد دو ملت برده حسنت

قدم از هجر تو مانند جيم است

لام و ميم تلميحی است از سوره مبارکه بقره و طولانی بودن سوره و تشبيه زلف به سوره در بلندی وفايز پيچ و تاب و دندانه ها و جعد زلف را به دندانه های کلمه بسم الله رحمن رحيم تشبيه نموده است.در مصرع دوم هفتاد و دو ملت اشاره است به هفتاد دو ملت فرقه اسلامی و حديث شريف نبوی که ستفرق امتی اثنی و سبعين فرقه و الناجيه منهم واحده(امت من به هفتاد و دو فرقه تقسيم خواهد شد و يک فرقه ازآن رستگارند)

اگر دانی که فردا محشری نيست

سوال پرسش پيغمبری نيست

بتاز ای اسب جفا تا ميتوانی

که فايز را سپاه و لشکری نيست

همه ميدانيم که محشری و معادی در کار است و سوال و جوابو ثواب و عقاب.در قران مجيد ۴۳ بار کلمه حشر و مترادفات آن است که و اعملوا انکم اليه تحشرون(بدانيد که همه به سوی او محشور می شويد)فايز ميگويد اگر تو اعتقادی به این موضوع نداری پس تا می توانی بر جفای خود بيفزای.

مرا در پيش راهی پر زبيم است

از این ره در دلم خوفی عظيم است

برو فايز مينديش از مهابت

که آنجا حلم با رب رحيم است

اشاره است به آيه مبارکه 57 سوره انعام (ان الحکم الا الله يقص الحق و هو خیر الفاصلين)و آيه 62 همين سوره(ثم ردوا الی الله مولاهم الحق الا له الحکم و هو اسرع الحاسبين)و ايه 40 سوره يوسف (ان الحکم الا الله) و ايه 60 همين سوره (ان الحکم الا الله عليه توکلت و عليه فليتو کل المتوکلون)که نظر اصلی از شعر همين آيه است و باز در سوره قصص می خوانيم.. و له الحکم و اليه ترجعون.

بيا تا برگ گل نارفته بر باد

گلی چينيم بنشينيم دل شاد

بت فايز مکن تاخير چندان

کر تعجيل است عمر آدميزاد

اشاره است به آيه 32 الا عراف:و لکل امه اجل فاذا جا اجلهم فلا يساخرون ساعه و لا يستقدمون.

صنم عشق تو همچون نار نمرود

مرا در منجنيق عشق فرسود

خليل اسا رود فايز در آتش

تو قل يا نارکونی برد کن زود

اشاره است به داستان در آتش افتادن ابراهيم و ايه شريفه :قلنا يا نارکونی بردا و سلاما علی ابراهيم.

دل من همچو هد هد در سبا شد

خيالم چون سليمان در قفا شد

دل فايز ز استحضار بلقيس

مثال اصف بن برخيا شد

اشاره به داستان حضرت سليمان و ملکه بلقيس و ماجرای هد هد و هضور بلقيس در بارگاه سليمان

از آيه 20 تا 41 سوره نمل.

زخاک و آتش و از خال از باد

خدا رخسار خوبان را صفا داد

چو چسم ما نظر بگشاد فايز

غضوا ابصارکم را کرد ارشاد

اشاره است به آيه (قل للمومنين يغضوا من ابصارهم و يحفظوا فروجهم ذلک اذکی لهم ان الله خبير بما يصنعون.