سید علی اکبر بهزادی

مرحوم سید علی اکبر بهزادی فرزند سید محمد از مشاهیر علم و ادب خورموج می باشد . ایشان به حدی در علوم مختلف مثل عربی ،ادبیات حتی ریاضی ،فیزیک و فلسفه مهارت داشتند که با دیپلم متوسطه به در خواست اداره کل فرهنگ به تدریس در دبیرستانها پرداختند .

چند سالی در خورموج ریاست اداره فرهنگ را بر عهده داشتند . چند سالی در اهرم هم این سمت را داشتند سپس به برازجان منتقل و در حین تدریس در دبیرستانها موفق به اخذ لیسانس ادبیات از دانشگاه اصفهان شدند و به شهادت اکثر دانشجویان و خود اساتید حتی اساتید دانشگاه  از علم ایشان بهره می بردند . ایشان اشعاری نیز به صورت پراکنده داشتند .پسران و دختران ایشان همه از شخصیت های علمی و ادبی هستند . ایشان در عین نبوغ علمی عاشق کوه و طبیعت بود . خانه او جایگاه علماء و شعرای برجسته بود . وی در خرداد 1380 در خورموج دار فانی را وداع گفت . با همه وسعت علم و معرفت اثر مکتوبی از ایشان به جا نمانده است

نویسنده و محقق : سید محمد رضاهاشمی زاده               منبع:http://sheredashti1.mihanblog.com/

عمارت مشير
عمارت مشيريه واقع در خورموج محل ييلاقى محمدخان دشتى بوده و آب آشاميدنى بوشهر از اين محل تأمين مى‌شود

خانهٔ شهيد رئيس‌على دلوارى
خانهٔ رئيس‌على در ۴۵ کيلومترى شهر بوشهر در شهر دلوار واقع است که پس از تعمير به موزهٔ مردم‌شناسى تبديل شده است.

عمارت شيرينه

عمارت شيرينه در محلي موسوم به همين نام در دل كوه و در 5 كيلومتري شرق خورموج احداث گرديده عمارت شيرينه توسط محمد خان دشتي بنا نهاده شده و با توجه به اينكه سرچشمه آب شيريني در كنار عمارت قرار داشت مشهور به عمارت شيرينه گرديد. قدمت اين بنا به صد سال مي رسد.

منبع:سایت افتاب

علی دشتی فرزند شیخ عبدالحسین دشتی از دانشمندان و نویسندگان و سیاستمداران به نام معاصر دشتی است. وی متولد کربلا بوده و در مدرسه حسینی ایرانیان همان شهر تحصیل کرد و در سال ۱۲۹۸ ه.ش. به بوشهر بازگشت. اصل ایشان از روستای تلخو از توابع بخش کاکی است و در حال حاضر بستگان ایشان در آنجا زندگی می کنند. وی در سال ۱۳۰۰ امتیاز روزنامه شفق سرخ را در تهران گرفت. در این روزنامه مقالات تند و انتقاد آمیزی از طرف دشتی و سایر نویسندگان نسبت به اوضاع اجتماعی و سیاسی ایران علیه دولت وقت چاپ می شد.

ایشان چند بار به زندان رفت. وی سه بار در دوره رضا شاه به زندان رفت و در همان دوران کتاب ایام محبس را نوشت. وی در دوره رضا شاه منزوی و خانه نشین بود اما در دوره پهلوی دوم فعالیتهای سیاسی خود را از سر گرفت. ایشان چند دوره از طرف اهالی بوشهر و تهران به نمایندگی مجلس شورای ملی انتخاب شد و مدتی هم بعد از شهریور ۱۳۲۰ ه.ش. سفیر کبیر ایران در مصر شد و چند دوره هم سناتور بود.

وی بر زبانهای عربی، انگلیسی، فرانسه و فارسی تسلط داشت و به همین خاطر آثار زیادی را به صورت تالیف و ترجمه از خود به یادگار گذاشت که عبارتند از:
اعتماد به نفس ترجمه از فرانسه، ایام محبس، تطور ملل ترجمه از فرانسه، سر تفوق انگلوساکسون ترجمه از فرانسه، نقشی از حافظ، قلمرو سعدیظ، دمی با خیام و چهار کتاب داستان به نامهای هندو، جادو، سایه و فتنه.

علی دشتی سرانجام در سال ۱۳۶۷ ه. ش. در تهران درگذشت.

شروه يا دو بيتی محلی دارای قدمتی تاريخی است.موطن اصلی شروه منطقه دشتی است.در این منطقه گاهی به شروه حاجيانی و يا شنبه ای نيز گفته ميشود در گذشته مولودی شروره با مقدمه ای شروع ميشد که متن آن شامل اشعار مولانا جلال الدين بود. این سنت هنوز هم در دشتی رواج دارد.اشعار امروز متن اکثر ترانه های دشتی و بوشهر و اطراف آن را در بر ميگيرد به دو شاعر محلی تعلق دارند يکی از این دو زاير محمد علی معروف به فايز دشتی است که در کوردوان دشتی ميزيسته واحتمالا در سال۱۲۹۰ه-ش وفات يافته است.شاعر دوم سيد بهمنيار ملقب به مفتون است که او نيز در بخش بردخون دشتی زندگی ميکرده است. بيشتر دو بيتی های عاشقانه را به صورت شروه مخوانند که عبارتند از:

قسم بر سوره والشمس والليل         به غير از تو ندارم باکسی ميل                                           

کلام الله باشد خصم فايز                  اگر نامحرمی بر تو کند سيل

دگر شب شد که من شيدا بگردم       چو ماهی بر لب دريا بگردم                                               

پلنگ و کوه و آهو در بيابان                هم جمعند و من تنها بگردم

مرا کرده نگاری پای در گل                 الهی خون شوی ای بوالهوس دل                                          

ره دور و غم و رنج صبوری                 کی کرده باريک ناقه دو محمل

يقين يارا دلی از سنگ داری             و يا صحبت ما ننگ داری                                                 

طريق و رسم دلداری چنين است       که بر عاشق جهان را تنگ داری

ميان موج دريا خانه من                   فلک بر هم زدی کاشانه من                                             

خلايق دور فايز جمع گرديد              که کم کم پر شده پيمانه من

یکی از موسیقی های منحصرد به فرد ایران به شمار می آید.